Czy system demokratyczny potrzebuje partycypacji? O roli demokracji bezpośredniej – w Konstytucji RP i w kształtowaniu teorii demokracji

Leszek Porębski

Abstrakt


CEL NAUKOWY: Celem tekstu jest analiza wpływu partycypacji politycznej na funkcjonowanie systemu demokratycznego. Istotnym punktem odniesienia są instrumenty demokracji bezpośredniej wykorzystywane we współczesnej demokracji (w tym te zawarte w Konstytucji RP z roku 1997), a zwłaszcza ich słabości i ograniczenia.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest odpowiedź na pytanie, czy każdy rodzaj partycypacji wzmacnia system demokratyczny. Zasadniczą kwestią jest też wskazanie, jak do kwestii wpływu partycypacji politycznej na demokrację odnosi się współczesna teoria demokracji, a zwłaszcza podejście pluralistyczne i elitystyczne.

PROCES WYWODU: Większość koncepcji demokracji uznaje wysoki poziom partycypacji za element podnoszący jakość funkcjonowania systemu politycznego. Tymczasem doświadczenia związane ze stosowaniem demokracji bezpośredniej wskazują, że decyzje są często podejmowane przez obywateli na podstawie fałszywych przesłanek. Nie mniej istotna od poziomu partycypacji jest więc jej jakość (stopień kompetencji obywateli uczestniczących w procedurach demokratycznych). Badania dowodzą, że obydwie charakterystyki mają charakter rozbieżny – wyższe uczestnictwo polityczne wiąże się z niższym poziomem kompetencji osób uczestniczących w polityce.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Alternatywa, która stoi przed współczesną demokracją, to z jednej strony akceptacja niskiego poziomu – bardziej kompetentnej – partycypacji, przy jednoczesnym osłabieniu skuteczności artykulacji interesów dużych grup politycznych; z drugiej zaś stymulowanie wysokiego poziomu partycypacji politycznej, przy świadomości, że zwiększa to podatność na populizm i niebezpieczeństwo silnej społecznej legitymizacji dla nieracjonalnych rozwiązań politycznych. Dylemat ten jest w istocie nierozwiązywalny.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Stymulowanie partycypacji politycznej powinno być poprzedzone działaniami zwiększającymi poziom wiedzy politycznej i kształtującymi postawy obywatelskie.


Słowa kluczowe


demokracja bezpośrednia; partycypacja polityczna; system demokratyczny; teoria demokracji

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Barber, B. (1984). Strong Democracy: Participatory Politics for a New Age. Berkeley: University of California Press.

Campbell, A., Converse, P., Miller, W. i Stokes, D. (1960). The American Voter. Chicago: University of Chicago Press.

Downs, A. (1957). An Economic Theory of Democracy. New York: Harper.

Ehrlich, S. (1985). Oblicza pluralizmów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Hooghe, M. (2014). Citizenship and Participation. W: L. LeDuc, R. Niemi i P. Norris (eds.), Comparing Democracies 4.

Elections and Voting in a Changing World. London: Sage, 58-75.

LeDuc, L. i Niemi, R. (2014). Voting Behavior: Choice and Context. W: L. LeDuc, R. Niemi i P. Norris (eds.), Comparing Democracies 4.

Elections and Voting in a Changing World. London: Sage, 133-149. Paravicini, G. (2016). Matteo Renzi’s Referendum Trap. Politico (2.12.2016). Pozyskano z: http://www.politico.eu/article/matteo‑renzi‑referendum‑yes‑no italy‑news‑senate/ (dostęp: 15.10.2017).

Piasecki, A. (2005). Referenda w III RP. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Polsby, N. (1980). Community Power & Political Theory: A Further Look at Problems of Evidence and Inference. New Haven: Yale University Press.

Porębski, L. (1996). Behawioralny model władzy. Kraków: Universitas.

Rachwał, M. (2010). Demokracja bezpośrednia w procesie kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.

Referendumlokalne.pl (2016). Referenda odwoławcze w kadencji 2014-2018. Pozyskano z: http://referendumlokalne.pl/referenda‑w‑kadencji-2014-2018/ (dostęp: 10.01.2018).

Stone, J. (2016). Nigel Farage Backtracks on Leave Campaign’s ‘350m for the NHS’ Pledge Hours after Result. Independent, 24 June 2016.

Pozyskano z: http://www.independent.co.uk/news/ uk/politics/eu‑referendum‑result‑nigel farage‑nhs‑pledge‑disowns-350-million‑pounds‑a7099906. html (dostęp: 20.11.2017).

Verba, S. i Nie, N. (1972). Participation in America: Political Democracy and Social Equality. New York: Harper & Row.

Verba, S., Schlozman, K. i Brady, H. (1995) Voice and Equality. Cambridge: Harvard Univeristy Press.

Węglarz, B. (2012). Ewolucja lokalnej demokracji bezpośredniej w Polsce po 1989 roku. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Wykaz obywatelskich inicjatyw ustawodawczych znajdujących się w Sejmie (stan na 02.11.2015). Pozyskano z: http://orka.sejm.gov.pl/proc7.nsf/0/695128D85AE073D2C125796500570549? Open (dostęp: 20.10.2017).

Wykaz obywatelskich inicjatyw ustawodawczych znajdujących się w Sejmie (stan na 15.01.2018). Pozyskano z: http://orka.sejm.gov.pl/proc8.ns/0/0F0AF1FC671F7BC8C1257F180052F244? Open (dostęp: 03.02.2018).

Ziętara, W. (2011). Demokracja bezpośrednia w Polsce w kontekście rozwiązań demokracji ateńskiej. W: M. Marczewska‑Rytko (red.). Stan i perspektywy demokracji bezpośredniej we współczesnym świecie. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, 157-174.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.