Demokracja bezpośrednia w Polsce jako instrument populistycznej polityki

Joanna Małgorzata Dzwończyk

Abstrakt


CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest pokazanie zależności między stosowaniem instrumentów demokracji bezpośredniej a populizmem w Polsce.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Podstawowym zagadnieniem jest wykazanie instrumentalnego wykorzystywania instytucji referendum i obywatelskiej inicjatywy referendalnej do realizacji bieżących interesów politycznych zarówno przez partie sprawujące władzę, jak i te pozostające w opozycji, co prowadzi do uprzedmiotowienia społeczeństwa i ułatwia populistyczne oddziaływania. W tekście odwołano się do koncepcji dwóch populizmów – populizmu polityków i populizmu wyborców oraz metody analizy przypadku – którą zastosowano w odniesieniu do pięciu przeprowadzonych po 1989 r. referendów ogólnokrajowych i dziesięciu, podjętych w tym samym okresie, obywatelskich inicjatyw mających na celu doprowadzenie do zarządzenia przez Sejm referendum ogólnokrajowego.

PROCES WYWODU: Wychodząc od wskazania wspólnej podstawy demokracji i populizmu, jaką jest lud, wskazano, że populizm cechuje się instrumentalnym podejściem do obywateli, których głos jest przez polityków słuchany, ale i często generowany tylko wtedy, gdy uznają go za przydatny do realizacji ich interesów.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Przeprowadzona analiza pokazała, iż uzasadnione jest twierdzenie o instrumentalnym traktowaniu obu omawianych form demokracji bezpośredniej, co sprzyja populizmowi polityków, wzmacniając jednocześnie populizm wyborców.

WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Odwoływanie się przez polskich polityków do instytucji demokracji bezpośredniej, jaką jest referendum i obywatelska inicjatywa referendalna, ma charakter wybiórczy i cechuje się daleko posuniętym egoistycznym pragmatyzmem, który ma z tych instrumentów uczynić narzędzie uprawomocnienia podejmowanych przez nich decyzji.


Słowa kluczowe


populizm; demokracja; demokracja bezpośrednia; referendum

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Antoszewski, A., 2016, Współczesne teorie demokracji, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.

Banaszak, B., Preisner, A. 1993, Prawo konstytucyjne: wprowadzenie, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Canovan, M., 1981, Populism, Toronto: Junction Books.

Dzwończyk, J., 2016, Wybory 2015 - dwie kampanie i dwa populizmu. W: K. Kułakowska, P. Borowiec i P. Ścigaj (red.), Oblicza kampanii wyborczych 2015, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 317 - 330.

Held, D., 2010, Modele demokracji, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jabłoński, M., 2001, Referendum ogólnokrajowe w polskim prawie konstytucyjnym, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Jasiewicz, K., 2004, Polska u progu Unii Europejskiej: referendum akcesyjne a deficyt demokratyczny. W: R. Markowski (red.) Populizm a demokracja, Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 95 - 122.

Kazin, M.,1995, The Populist Persuasion. An American History, New York: Basic Books.

Laclau, E., 2005, Populism: What`s in a Name? In: F. Panizza (ed). Populism and the Mirror of Democracy, London: Verso, 32 - 49.

Marczewska-Rytko, M., 1995, Populizm: teoria i praktyka polityczna, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Markowski, R. i Żakowski, J., (2015), Nadwyrężona więź. Wywiad Jacka Żakowskiego z Radosławem Markowskim. Polityka, 20, 14-15.

Mouffe, Ch., 2005, The ,,End of Politics” and the Challenge of Right-wing Populism, In: F. Panizza (ed). Populism and the Mirror of Democracy , London: Verso, 50 - 71.

Mudde, C. (2004). The Populist Zeitgeist. Government and Opposition. An International Journal of Comparative Politics, Vol. 39, Issue 4, Autumn, 541 - 563.

Rachwał, M., 2010, Inicjatywa ludowa w sprawie zarządzenia referendum ogólnokrajowego w Polsce w latach 1995 - 2007, W: M. Marczewska-Rytko (red.), Stan i perspektywy demokracji bezpośredniej w Polsce, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 197 - 211.

Sieklucki, D., Nieskuteczne inicjatywy referendalne w Polsce po 1989 roku. W: M. Marczewska-Rytko (red.) Stan i perspektywy demokracji bezpośredniej w Polsce, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 183 - 195.

Sieklucki, D., 2016, Instytucja referendum w polskim systemie politycznym po 1990 r. – ocena rozwiązań normatywnych i praktyki stosowania W: E. Bujwid-Kurek, W. Kasprowski (red.), III Rzeczpospolita Polska 1990-2016. Opinie – dylematy – kontrowersje, Kraków: Wydawnictwo Libron, 133 - 160.

Sobolewski, M., 1984, Ustroje demokratyczne i niedemokratyczne „Krytyka Polityczna” nr 18, 45 - 53 (drugi obieg wydawniczy).

Stan i perspektywy demokracji bezpośredniej w Polsce (2010). M. Marczewska-Rytko (red.), Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Szacki, J., 2004, Pytania o populizm, ,Krytyka Polityczna nr 4, 28 - 36.

Tokaj, B., Feja-Paszkewicz, A. i Banaszak, B., Aktualne problemy referendum, Warszawa: Krajowe Biuro Wyborcze.

Uziębło, P., 2009, Demokracja bezpośrednia i semibezpośrednia. W: M. Szyszkowska (red.), Demokracja w XXI wieku, Warszawa: Dom Wydawniczy "tCHu", 89 - 113.

Węglarz, B., 2013, Ewolucja lokalnej demokracji bezpośredniej w Polsce po 1989 roku, Kraków: Księgarnia Akademicka.

Wiles P., 1969, A Syndrome, not a Doctrine. Some Elementary Theses on Populism. In: G. Ionescu, E. Gellner (eds.) Populism. Its Meanings and National Characteristics, London: Weidenfeld & Nicolson, 155 - 169.

Zakaria, F., 1997, The Rise of Illiberal Democracy, Foreign Affairs, vol. 76, No 6, 22- 43.

Zieliński, E., 1995, Referendum w państwie demokratycznym, W: D. Waniek, M.T. Staszewski (red.), Referendnum w Polsce współczesnej, Warszawa Instytut Studiów Politycznych PAN, 7 - 23.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.