O powinnościach uniwersytetu

Jerzy Marian Brzeziński

Abstrakt


Autor artykułu odpowiada na dwa podstawowe pytania: 1) Czy społeczeństwu potrzebne są uniwersytety? 2) Jakie powinny być te uniwersytety? Szukając odpowiedzi na powyższe pytania, autor przytacza poglądy wybitnych polskich intelektualistów: Kazimierza Twardowskiego, Leszka Kołakowskiego, Tadeusza Czeżowskiego, Piotra Sztompki i Barbary Skargi. Wymienieni uczeni w swoich poglądach nawiązywali do poglądów założyciela Uniwersytetu Berlińskiego Wilhelma von Humboldta. Te poglądy legły u podstaw koncepcji nowożytnego europejskiego uniwersytetu. Można też znaleźć ich odbicie w Magna Charta Universitatum Europaeum podpisanej przez rektorów uniwersytetów europejskich w 1988 roku na Uniwersytecie w Bolonii. Ta wizja uniwersytetu autonomicznego, wolnego i przekraczającego granice geograficzne, polityczne i ekonomiczne jest podzielana i przez autora artykułu. W odniesieniu do współczesnych prób zreformowania tej ważnej instytucji autor wypowiada się przeciwko koncepcji przedsiębiorczych (entrepreneurial) uniwersytetów (uwidocznionej m.in. w pracy Clarka[1]). Zdaniem autora, nie można ulegać owemu swoistemu „redukcjonizmowi” ekonomicznemu. Obok praw należnych uniwersytetowi trzeba też zwrócić uwagę na powinności, jakie ma do spełnienia. Autor zwraca uwagę, iż uniwersytet to nie tylko miejsce prowadzenia badań naukowych i dobrego nauczania studentów, ale także pracy formacyjnej z młodym pokoleniem. Kształtowanie „społeczeństwa otwartego” (open society) to szczególnie ważna powinność uniwersytetów. Idzie o wychowanie młodego pokolenia do współistnienia w Europie bez granic politycznych, bez uprzedzeń etnicznych, bez ksenofobii, ale w duchu tolerancji odmienności i do życia w demokracji. Autor zwraca też uwagę na przeciwdziałanie rozmaitym patologiom, naukowym nadużyciom, które niszczą życie uniwersyteckie. Te najbardziej dotkliwe to: plagiatowanie (plagiarism), fabrykowanie (fabrication) wyników, fałszowanie (falsification) wyników, guestwriting czy ghostwriting. Zdaniem autora należy się skupić – aby uniwersytet przetrwał i spełniał swoje fundamentalne dla rozwoju społeczeństwa zadania – na zwalczaniu tych patologii.


[1] Por. B.R. Clark, Creating entrepreneurial universities. Organizational pathways of transformation, New York 1998.

 

 

 


Słowa kluczowe


uniwersytet; kształcenie; badania naukowe; autonomia; wolność; przedsiębiorczy uniwersytet; powinności uniwersytetu; magna charta universitatum

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Clark B.R., Creating entrepreneurial universities. Organizational pathways of transformation, Pergamon Press, New York 1998.

Cyceron, Pisma filozoficzne, t. 2: O państwie. O prawach. O powinnościach. O cnotach, PWN, Warszawa 1960.

Czeżowski T., Uniwersytet nowoczesny, w: Tożsamość uniwersytetu, red. W. Wincławski, Wydawnictwo UMK, Toruń 1946/1994, s. 13-27.

Grabski M.W., Uczciwość i wiarygodność nauki. Praktyka, „Nauka” 2009, nr 2, s. 37-59.

Greenfeld K.T., Erudyci z Twittera, „Gazeta Wyborcza” z 7-8 czerwca 2014 r.

Hermans J.M.M., Nelissen M., Charters of foundation and early documents of the Universities of the Coimbra Group, Coimbra Group, Groningen 1994; też: (dostęp: 04.10.2014).

Kołakowski L., Po co uniwersytet?, w: Czy Pan Bóg jest szczęśliwy?, Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2009, s. 259-267.

Ritzer G., Mcdonaldyzacja społeczeństwa, Muza, Warszawa 1999.

Ritzer G., Siedzimy nigdzie, pijemy nic, „Polityka” 2007 („Niezbędnik inteligenta”, nr 12) z 20 kwietnia.

Skarga B., Kiedy trzeba powiedzieć nie, „Gazeta Wyborcza” z dnia 12-13 maja 2007.

Stępień K., Nauka i biurokracja, „PAUza Akademicka”, nr 265 z 2 października 2014 r.

Stróżewski W., O idei uniwersytetu, w: W. Stróżewski, W kręgu wartości, Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1992, s. 7-26.

Sztompka P., Uniwersytet współczesny; zderzenie dwóch kultur, „Nauka” 2014, nr 1, s. 7-18.

Tadeusiewicz R., Ligęza A., Wady i zalety wprowadzenia Krajowych Ram Kwalifikacji, „Nauka” 2014, nr 1, s. 43-57.

Sztompka P., Uniwersytet współczesny; zderzenie dwóch kultur, „Nauka” 2014, nr 1, s. 7-18.

Twardowski K., O dostojeństwie uniwersytetu, Uniwersytet Poznański, Rolnicza Drukarnia i Księgarnia Nakładowa, Poznań 1933.

WKUE, Wielka Karta Uniwersytetów Europejskich, 1988,

(dostęp: 03.10.2014).

Wróblewski A.K., Misja uniwersytetów: poszukiwanie prawdy czy pogoń za zyskiem?, „Nauka” 2011, nr 3, s. 51-59.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.